sultanbeyli escort kartal escort maltepe escort tuzla escort ataşehir escort ümraniye escort pendik escort
Whatsapp
0541 452 0 452Whatsapp İhbar Hattı
Hikmet  PALA

Hikmet PALA

ERZURUM KONGRESİ VE ORDU DELEGESİ HASAN HİLMİ BEY

Ülkemizin işgal edilmeye başlandığı yıllarda yurdun kurtuluşunu sağlamak için Anadolu’nun değişik yerlerinde çeşitli örgütler filizleniyordu. Bunlardan birisi de Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti idi. 12 Şubat 1919 tarihinde kurulan bu cemiyetin amacı Doğu Karadeniz bölgesinin vatanın ayrılmaz bir parçası olduğunu duyurmak ve bunun mücadelesini vermekti.[1]

Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti ilk toplantısını 13 Şubat 1919’da yaptı ve toplantıya Ordu’dan İsmail (Çamaş) Bey katıldı.

1876 yılı Fatsa ilçesi, Çamaş bucağında doğumlu olan İsmail Çamaş, Nisan 1898’de Fatsa, Eylül 1904’te Zonguldak ilçelerinde kaymakamlık yaptı. Temmuz 1906’da Zonguldak Kaymakamlığından uzaklaştırılmasından sonra memuriyete dönmedi. Mütarekeden sonra Müdafaa-i Hukuk cemiyetinin Fatsa Şubesi başkanlığı yaptı. Ocak 1920’de Ordu Sancağı’ndan Meclisi Mebusan’a milletvekili seçildi. İstanbul’un işgali ile meclisin dağılması üzerine kömürcü kılığında Fatsa'ya kaçtı. TBMM’nin II. Seçimlerine katıldı. 14 ağustos 1923’te yapılan seçimde 371 oyla Ordu milletvekili oldu. [2]

Erzurum’da kurulan Vilayet-i Şarkiyye Müdafa-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti, 30 Mayıs 1919 tarihli bir telgrafla Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti’ni ülkemizin işgaline karşı birlik oluşturmak maksadıyla yapacakları kongreye davet etti:

“…ahval karşısında aynı vaziyette bulunmak ve cemiyetimizin Dersaadet’teki merkezinin izni takdirinde Erzurum’da gerçekleşecek olan kongreye sizin de iştirakinizi teklif ediyoruz.”

Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti bu telgrafa aynı gün yanıt verildi ve “kongrenin toplanma zamanı tarafımıza bildirildiği gün vilayetimizin kongre üyelerini göndermekte geri kalmayacağı” ifade edildi.

Trabzon’da kurulan cemiyetin vilayete bağlı ilçelerde de kurulmasına karar verildi ve  Nisan 1919’da Ordu şubesi açıldı. Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti Ordu şubesinin ilk yönetim kurulunda Belediye Başkanı Furtunzade Yusuf Bey, Felekzade Süleyman Ağa, Katırcızade Mustafa Ağa, Hattatzade Şevket Bey, Hazinedarzade Mustafa Bey ve Sıtkı (Savaşkan) Bey gibi şehrin ileri gelenleri yer almıştı.

Bu yıllarda Osmanlı Devleti adım adım düşman kuvvetleri tarafından işgal ediliyor, bir taraftan da vatansever subay ve yöneticiler ülkenin kurtuluşu için milleti bir araya getirmenin yollarını arıyorlardı. Kazım Karabekir Paşa Erzurum 15. Kolordu Kumandanlığına atanmış ve İstanbul’dan Gülcemal Vapuru ile yola çıkmıştı. 18 Nisan 1919 Cuma günü Ordu’ya da uğrayan Karabekir Paşa, Trabzon’da Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti üyeleriyle bir toplantı yapmıştı.

Trabzon üzerinden Erzurum’a ulaşan Kazım Karabekir Paşa, 4 Mayıs 1919’da Vilayet-i Şarkiyye Müdafa-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti ile bir araya gelerek, mücadelelerinde onlara destek olacağını ifade etti.

Mustafa Kemal Paşa bilindiği üzere 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkarak ülkenin kurtuluşu için çalışmalara başlamıştı. Bu arada Vilayet-i Şarkiyye Müdafa-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti Erzurum şubesi ile Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti Erzurum’da bir kongre toplanması için karar aldılar.

Mustafa Kemal Paşa Erzurum Kongresi’nin hazırlıklarında bulunmak amacıyla 3 Temmuz 1919 tarihinde Erzurum’a geldi. Ancak İstanbul Hükümeti Mustafa Kemal’i geri çağırmış, Padişah Vahdettin 8 Temmuz’da Mustafa Kemal’in 9. Ordu Müfettişliği görevine son verdiğini bildirmişti. Mustafa Kemal Paşa o gece arkadaşlarıyla Kazım Karabekir’in de bulunduğu bir değerlendirme toplantısı yaptı, ortaklaşa verilen kararla askerlikten ve memuriyetten ayrıldığını Harbiye Nezareti’ne bildirdi.

Yapılan hazırlıkların sonucunda 23 Temmuz 1919 Çarşamba günü Erzurum Kongresi toplandı. Kongreye Ordu delegesi sıfatıyla dava vekili Hasan Hilmi (Koral) Efendi katılmıştı. O tarihlerde Şark-i Karahisar vilayetine bağlı Mesudiye ilçesinden Serdarzade Mustafa Efendi de kongreye katılan delegelerden biriydi.

Erzurum Kongresi’ne katılacak delegenin belirlenmesi için Ordu Müdafa-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti bir toplantı yapmış ve Felekzade Süleyman Ağa’nın gitmesini kararlaştırmıştı. Ancak bir süre sonra Süleyman Ağa yaşlılığını ve hastalığını ileri sürerek kongreye katılamayacağını belirtti. 13 Mart 1850 tarihinde doğan Süleyman Hilmi Ağa 70 yaşına yaklaşmıştı. Kendisinin yerine Erzurum’a Ordu’da dava vekilliği (avukatlık) yapan Hasan Hilmi Bey’in gitmesini önerdi. Süleyman Ağa, Hasan Bey’in tüm masraflarını da karşılayacaktı.

Hasan Hilmi Bey Ordulu değildi. Rus ordusunun Tirebolu’ya kadar tüm Trabzon vilayeti topraklarını işgal ettiği ve vilayet merkezinin Ordu’ya taşındığı 1916 yılında Ordu’ya göç etmişti. Avukatlık mesleğini burada sürdürüyordu. Erzurum Kongresi delegesi olarak seçilince Haziran ayı sonlarında Trabzon’a gitti. Burada Trabzon vilayetinden katılacak diğer delegelerle tanıştı ve yapılan toplantılara katıldı. Kafile halinde 5 Temmuz’da yola çıkan Trabzon delegeleri üç günlük bir yolculuğun ardından Erzurum’a vardılar. Erzurum’da onları içlerinde Mustafa Kemal Paşa’nın da olduğu bir heyet bekliyordu.

Erzurum'a geldiklerinde İstanbul kapısı önünde kendilerini karşılayan kalabalık içinde Mustafa Kemal Paşa da vardı: "göğsü pırıl pırıl nişanlarla süslü, altın sarısı saçlı bir paşa elimizi sıktı ve hoş geldiniz, nerede kaldınız sizi bekliyorduk diye iltifatta bulundu.”[3]

Kongreye Ordu’nun da bağlı olduğu Trabzon vilayetinden 16 delege katılmıştı. Komşu Giresun kazasından da Kitapçızade İbrahim Hamdi (Muhsin Elgen) ve Duydukzade Dr. Ali Naci (Duyduk) Erzurum delegesi olarak kongrede yerlerin aldılar.

56 delegenin katıldığı ve başkanlığına Mustafa Kemal Paşa’nın seçildiği Erzurum Kongresi, 7 Ağustos 1919 tarihinde çalışmalarını tamamlamış ve şu kararları almıştır:

1. Milli sınırlar içinde vatan bölünmez bir bütündür; parçalanamaz.

2. Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı millet topyekün kendisini savunacak ve direnecektir.

3. Vatanı korumayı ve istiklali elde etmeyi İstanbul Hükümeti sağlayamadığı takdirde, bu gayeyi gerçekleştirmek için geçici bir hükümet kurulacaktır. Bu hükümet üyeleri milli kongrece seçilecektir. Kongre toplanmamışsa, bu seçimi Temsil Heyeti yapacaktır.

4. Kuva-yı Milliyeyi tek kuvvet tanımak ve milli iradeyi hâkim kılmak temel esastır.

5. Hıristiyan azınlıklara siyasi hâkimiyet ve sosyal dengemizi bozacak ayrıcalıklar verilemez.

6. Manda ve himaye kabul edilemez.

7. Milli Meclisin derhal toplanmasını ve hükümet işlerinin Meclis tarafından kontrol edilmesini sağlamak için çalışılacaktır.

8. Milli irade padişahı ve halifeyi kurtaracaktır.

 

[1] Sıtkı Çebi, Milli Mücadelede Ordu, 93

[2] Dursun Mehmet Balaban, 1914 Yılından Cumhuriyetin İlanına Kadar Ordu Ve Çevresinde İz Bırakanlar, A. Ü. Dil Ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Tarih Bölümü, Bitirme Tezi, s.25

[3] Mahmut Goloğlu., Erzurum Kongresi, Ankara,  1968, s. 170


MAKALEYE YORUM YAZIN
Habere Ait Yorum Bulunmamaktadır....

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.