Ordu'nun Unutulmaz Mekanları

Dünden Devam

Mertcan Deniz
Mertcan Deniz Tüm Haberleri
Büyütmek için resme tıklayın

ATATÜRK BÜSTÜ VE ANITI

Ordu'nun Unutulmaz Mekanları

1842'de Trabzon Valisi olan Haznedarzade Osman Paşa tarafından yaptırılan ilk şadırvan 1937 yılında birtakım sebeplerle yıkılmıştı. Şadırvan yıktırıldıktan sonra aynı yerde önce bir park kurulmuş ve bu parka da “Has Bahçe” adı verilmiştir. Bu parkın karşısındaki kahvehane tarafından kullanılan “Has Bahçe” yıllarca açık bir çay bahçesi olarak, şehrin ileri gelenlerinin buluştukları bir yer olmuştu. İçinde fıskiyeli bir havuzu bulunan Has Bahçe 1944 yılında olaylı bir şekilde yıkılmış ve yeri açık bir meydan haline getirilmiştir.

19 Eylül Meydanı, zemini taş döşemeli olarak inşa edilmiş, büstün çevresi de sade bir şekilde düzenlenmişti. Aynı zamanda bu parkın ortasına da Atatürk'ün bir büstü konmuştur. 'Tunç’tan hazırlanan Atatürk büstünün kaidesinde kullanılan kırmızıya çalan taşlar ise, Mesudiye'den getirilmiştir. Atatürk büstü ve kaidesini Güzel Sanatlar Akademisi profesörlerinden mimar Arif Hikmet Haltay planlamış ve düzenlemiştir. Meydan, Atatürk'ün Ordu'ya ziyaretlerinin yıldönümü olan 19 Eylül 1945 Çarşamba günü, yapılan bir törenle hizmete açılmıştır. 19 Eylül Meydanı, yakın tarihlere kadar mahalli kutlama günlerinin yapıldığı bir yer olarak hizmet görmüştür.

1997 yılına gelindiğinde Ordu Belediyesi 19 Eylül Meydanını yeni baştan düzenlemiştir. 1945 yılında meydana konulan Atatürk Büstü kaidesiyle birlikte yerinden kaldırılmıştır. 1997 yılında Ordulu iş adamı Rahmetli Fahri Çelebi ve Ordu Belediyesi öncülüğünde aynı yerde yeniden bir şadırvan daha yaptırılmıştır. Bu sefer ortada kalan eski Atatürk büstüne kentte yeni bir yer arandı. Eski Kültür ve Turizm Müdürü Servet Yerli'nin çabalarıyla Atatürk büstünü Akyazı mahallesindeki Ahmet Cemal Mağden Huzurevinin bahçesine diktiler.

***

Bugün sahilde teleferiğin yanında bulunan Atatürk Anıtının kurulması için yaşanan heyecanlı bir hikâyesi vardır. 1968 yılına kadar Ordu’da büstlerin haricinde etkili ve modern bir Atatürk Heykeli henüz yoktu. Ordu’ya ve Atatürk’e yakışır bir Atatürk anıtı dikilmesi kamuoyu çoğunluğunun genel bir arzusuydu. Vali Cemal Orhan Mirkelam ‘in destek ve himayesi ile Gazeteci Rıza Şimşek’in sahibi olduğu “Ordu Sesi Gazetesinin açtığı kampanyaları ile işe başlanabilmiş, bu kampanya sayesinde anıt kurulabilmiştir. 

29.8.1967 tarihinde ilimize bir Atatürk anıtı yapılıp yapılmaması için, Ordu Sesi Gazetesi  Ordu ili çapında bir anket çalışması başlatmıştı. Ve akabinde bir halk oylaması yapılmıştı. Heykel yapılabilmesi için de ciddi bir para gerekiyordu. Devletten ve Belediyeden pek fayda yoktu. Bunun için başlatılan yardım kampanyası bir yılı aşkın hiç aralık vermeden devam etmişti. Bu dev  yardım kampanyası, Ordu sevdalısı ve sıkı bir Atatürkçü olan Gazeteci Rıza Şimşek,  tarafından bizzat  yürütülmüş ve her kapı çalınmıştı.  Ordu’lularda yapılan yardım çağrısı karşılıksız kalmamış, Atatürk sevgisi ağır basmış,  gerekli para ağır ağır toplanıp, hedeflenen güzel bir iş  sonuçta başarılmıştı.

Atatürk’ün anıt ve kaide işi hızla sürerken;  Ordu Ticaret Borsası 3000 lira vermiş, Halk Bankası 7000 lira, Vakıflar Bankası 3500 Lira teberru satmıştı. 1 Eylül 1968 tarihinde Ordu’da Bankalara açılan yardım hesaplarında 21776 Lira toplanmıştı. Bütün Ordu’lu hemşerilerin yardım kampanyasına destek vermesi için sürekli gazetelerden ilanlar, Belediye hoparlöründen anonslar yapılıyordu. Halk coşmuş, evindeki ekmeğinden kampanyaya destek veriyordu. İsmet Paşa İlkokulu öğretmen ve öğrencileri kendi aralarında  405 lira, Ordu Lisesi de 342 Lira  harçlıklarından para  toplamışlardı. Birçok fındık tüccarı ile birlikte, iş adamları İshak Köksal 1000 lira Kemal Akata’da 1000 lira yardım etmişti. Perşembe’deki Askeri hava radarı da 20bin lira yardım edeceğini  basın yoluyla beyan etmişti.

1920 yılında Mut’ta doğan ünlü heykeltıraş Prof. Dr. Hüseyin Gezer tarafından Ordu ili için yapılan Atatürk heykeli Türkiye’de kendi kategorisinde en büyük Atatürk Heykeli olduğu söylenmişti. Atatürk Heykelinin maliyeti olan 45998 lirayı bulmuştu. Ama  Ordu’da okullar, dernekler, borsa ve odalar, kamu kuruluşları ve sivil halk kendi aralarında bu borcun tamamını  toplayıp, ödemişlerdi. 28 Ekim 1968 günü Cumhuriyet Bayramı eşliğinde Atatürk anıtı, halkın ve resmi erkanın iştirakiyle ve muhteşem bir törenle açılmıştı.

“KIZ MUALLİM MEKTEBİ”

Ordu'nun Unutulmaz Mekanları

Cumhuriyetin ilk yıllarında yeni kurulan rejimin ve gerçekleştirilen inkılapların sağlam temellere dayandırılmasında dönemin eğitimcilerine büyük sorumluluklar yüklendiği bilinmektedir. Milli Mücadele yıllarında başlayan eğitim çalışmaları, Cumhuriyetin ilanından sonra da büyük bir hızla devam etmiştir. Okuma-yazma oranı çok düşüktü. Yurt sathında yeni yeni ilkokullar açılmakta, fakat buralarda ders verecek yeterli öğretmen bulunamamakta idi. Bu önemli ihtiyacın nasıl giderilmesi gerektiği, 14.08.1923 tarihinde kurulan Fethi (Okyar) hükümetinin programında şu cümlelerle açıklanmıştı:

"... Maarif vekâletince, bu seneden itibaren memleketin muayyen noktalarında darülmuallimin (kız öğretmen okulu) ve darülmuallimat (erkek öğretmen okulu) ve tam devreli liseler açmak suretiyle kuvvetli irfan merkezleri tesis edilecektir." Bu karara uyularak, Ordu şehrinde de 1923-1924 öğretim yılında “Kız Muallim Mektebi” açılmış ve okulun müdireliğine de Huriye (Genç) Hanım tayin edilmişti. Açılışta okulun kadrosu yeterli değildi ve kız öğrenci âdeti de -ilk yıl olduğu için- henüz beklenen seviyeye ulaşamamıştı. 1926-1927 ders yılında, Kız Muallim Mektebi'nin onaltı öğretmeni ve 59 öğrencisi bulunmakta idi ki, öğretmen sayısının yüksekliğine rağmen kız öğrenci sayısı çok düşük görülüyordu.  Öğretmen okullarının hangi şartlar altında bulundukları, mahalli gazetelerde şöyle belirtiliyordu: "Geliri müsait olsun veya olmasın, her il merkezinde bir muallim mektebi açılmak yoluna gidilmiştir. Evden bozma, köhne binalar içinde vasıtasız, öğretmensiz açılan bu muallim mekteplerinden netice olarak bir çok kifayetsiz öğretmenler yetişmiş oldu... Bu muallim mektepleri Maarif Vekâletine devredilerek hepsi umumi bütçeye alındı.

Cumhuriyetin ilk yıllarında oluşturulan eğitim anlayışının toplumun öğretmenlerden beklentilerini etkilediği ve öğretmen niteliklerini şekillendirdiği görülmektedir. Öğretmen yetiştirme konusunda bu dönemde atılan adımlarla cumhuriyetin eğitim hedeflerini yansıtabilecek öğretmenlerin yetiştirilmesi için çeşitli girişimlerde bulunulduğu, öğretmen eğitiminde de çağdaş olanın yakalanmaya çalışıldığı anlaşılmaktadır.

1923 yılı Hükümet Programına uyularak, Ordu şehrinde açılmış bulunan Kız Muallim Mektebi için, Saray Mahallesi'nde, Özel İdare tarafından inşa edilen büyük kagir bina tahsis edildi. Ancak, okul daha önce ders yılına yetişebilmek gayesiyle, Zaferi Millî Mahallesinde Dr. Sıtkı Yener'e ait olan ahşap yapıda öğrenime başlamıştı. Mektep, buradan yeni binasına taşındıktan sonra, ancak bir ders yılı hizmet gördü; okul, 1927-1928 ders yılı başında lağvedilerek Edirne'ye kaydırıldı.

Kız Muallim Mektebi, yeni binada tedrisata başlamadan önce, Maarif Vekâleti tarafından binanın yan tarafına, yatılı okuyacak kız öğrenciler için iki katlı büyük bir pavyon inşa ettirilmişti. Bu pavyon halen bir ilkokul binası olarak hizmet vermeye devam etmektedir. 1924 yılında inşası tamamlanan geniş cepheli ve altında bodrumuyla birlikte üç katlı olarak yapılan bu bina, 1939 zelzelesinde büyük hasar gördüğünden, binanın üçüncü katı tamamen yıktırılarak çatı aşağı kata indirilmiştir…”

Ordu Kız Muallim Mektebi´nin Müdiresi Rahmetli Huriye Genç, Müdür Yardımcısı ise Rahmetli Mete Akyol´un annesi Mebrure Akyol idi.

1924 yılında açılmış olan Ordu kız öğretmen okulundan da yatılı ve gündüzlü olarak eğitim vermekte idi.  Öğretim süreleri beş yıl olan bu okullar, 1931–1932 öğretim yılından itibaren altı yıllık okullar haline getirilmiş, Kars, Artvin, Zonguldak, İnebolu, Erzincan gibi yerlerden birçok öğrenci Ordu'ya okumaya gelmişti. Ayrıca okulun Singer dikiş makinalarının kadınlara yönelik biçki-dikiş kursları verdiği bir atölyesi bile bulunmaktaydı.

1923–1924 öğretim yılında açılan okul, araç-gereç gibi en temel donanımlardan yoksun görülmüştü. Bu sıkıntılarla baş edemeyen dönemin hükümeti bazı Kız ve Erkek Öğretmen Okullarını kapatarak az sayıda tam donanımlı ve kadrolu Öğretmen Okulları oluşturma ve tasarruf yoluna gitmesi Ordu Kız Muallim okulunun da kapatılmasına neden olmuştu. Bu amaçla Öğretmen Okullarının bazıları daha elverişli durumlarda olanlarla birleştirilerek Kız Öğretmen Okullarının sayısı yediye, Erkek Öğretmen Okullarının sayısı 13’e indirilmişti. Bu kapsamda “Ordu Kız Muallim mektebinin de " ömrü fazla uzun sürmemiş, çeşitli nedenler ileri sürülerek okul 1928 yılında kapatılmıştı.

Kapatılan Ordu Kız Öğretmen Okulları öğrencileri Edirne Kız Muallim okuluna getirilmesi ile mevcut sayısı hayli artmış  bu yüzden  okul Edirne’nin harbiye binasına taşınmıştı. Ordu’da ise Kız Muallim Mektebinden boşalan binaya hemen “Orta Mektep” taşınmıştı. Hususi Muhasebeye ait olan bu bina 1935 senesinde 30000 liraya Kültür Bakanlığınca satın alındı.

1939 Erzincan depreminde okul binası büyük hasar görmesine rağmen binanın arka tarafındaki yatakhane kısmında 1942 yılına kadar eğitim-öğretim devam etti. Binanın en fazla hasar gören üst katı yıktırılıp, 1970'li yıllara kadar Kız Enstitüsü ve 1980'li yıllarda ise Meslek Yüksekokulu olmuştu. 19 Vali Kemal Yazıcıoğlu'nun talimatıyla tarihi binadan geriye kalan diğer bölümlerde tamamen yıktırılıp, tarihi eser  yerle bir edildi. Daha sonra yerine betondan bir ilkokul binası yaptırıldı ve Ordu'ya denizden baktığında devasa duruşuyla simge olabilecek bir tarihi eser daha göz göre göre toz edilmişti…

Ekli Dosyalar

29 Mar 2024 - 20:30 - Tarih & Araştırma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Ordu Olay Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Ordu Olay Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Ordu Olay Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Ordu Olay Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.