Ordu
DOLAR13.4064
EURO15.2338
ALTIN765.68
Naim GÜNEY

Naim GÜNEY

Mail: [email protected]

TERME KAYMAKAMI RIFAT VONA VE KOCAMAN OLAYLARI

1921 yılında Terme’ye bağlı Kocaman henüz, 25-30 hanelik bir köydü. Evler ağaçtan ve üzerleri kamış örtülü idi. Müslümanlar ziraatla meşgul idiler. Zanaatkârlar da çoğunlukla Rumlardı. Terme'ye yakın civar da, en hâkim yerler Çangeriş dolayları idi. Buralar  bilhassa Rum çetelerinin yatağı idi. Vurgun, yangın, soygun yaparlar, fidye için adam kaldırırlar sonra buralarda barınırlardı.

Terme kaymakamı da "Deli" lakabıyla tanınan daha sonra Ordu Valisi olan hemşerimiz Vona’lı Rıfat Bey'di. Kendisi yaz mevsiminde Rum köylerine, yaylalara giderdi. Terme bu mevsimlerde sıtmalık, bunaltıcı olduğundan yayla yapılırdı.

Terme Kaymakamı Rıfat (Vona) Bey köyde bir toplantı düzenlemeyi planladı. Bu çete reisleri Kocaman Köyü İmamının evinde bir ziyafet bahanesiyle çağırıldılar. Kocaman baskınının gerçekleştiği evin sahibi imamın gerçek adı Ali Efendidir. Lâkabı da Terzioğlu idi. Misafirperver, kapısı her zaman açık bir insandı.

Köyün yaşlılarından ve aynı zamanda söz konusu İmam Terzi oğlu Ali Ağanın evlâtlığı olan İmamın İdris'in (İdris Eroğlu. Doğum:1319) belirttiğine göre Serkis adlı bir Ermeni, Rum ve Ermeni çetelerini imam evindeki toplantıya çağırmaya gönderilmişti. Ayrıca ormanlardaki ağaçların gövdelerine de bu toplantının çağrı kâğıtları büyük boylarda asılmıştı.

Toplantıya Ermeni Kara Haçık ve Rum çeteleri Sarı Yani, Harigo, Kara Bayanıt, Yorigo gelmişlerdi. Her ihtimale karşı adamlarını da getirmişler ve köy çevresine yer-leştirmişlerdi. Türk çetelerinden ise Piç Ahmet, Keskinoğlu Mustan, Kişmiroğlu Seyyid, Kör Temel İnebeyli köyünden Reşidin Ahmet, Uzunludan Hacı İmamın Halil vardılar. Yine köyün yaşlılarından olup, o günleri gören Ahmet Amanvermez'in (doğum: 1319) anlattığına göre Ünye tarafından İslam adlı bir Türk çetesi daha vardır.

Rum ve Ermeni çeteleri atları ve silahlarıyla köye kadar geldiler. Adamları köyün etrafın­da bulunuyordu. Bazı Türk çete reisleri de toplantıya gelmişti. Fakat Rumları şüphelendirmemek için kalabalık değillerdi. Kaymakam da beraberlerinde bir çavuş (Tokatlı Hacı Çavuş) ve bir erle geldi. Toplantıdan maksat çete faaliyetlerine son vermek ve Ankara'nın otoritesini kabul ettirmekti. 

Sohbetin ilerlediği bir anda, Kaymakam Vonalı Rıfat Bey çetelerden en etkilisi Sarı Yani'ye dönerek yaptığı bu kötülüklerden vazgeçilmesini, hükümete itaat edilmesi yolunda sert sözler söyledi Fakat Sarı Yani bu sözleri hiç dinlemedi bile. Bu sırada Kara Haçik, hasta olduğu için başka odada yatmakta olan imamın yanına kadar geçmişti. Hacı çavuş da bir kadının görmek istediği bahanesiyle Kaymakam Rıfat Vona’yı dışarı çağırmıştı.

Bundan sonrasın evin oğlu İmamın İdris şöyle anlatıyor: "Ben Kara Haçık ile babamın yanında bulunduğum sırada içerde bir kıyamet koptu. Hacı Çavuş teslim olun, diye bir ara nara attı ve silahını ateşledi. Sarı Yani'yi Hacı Çavuş vurdu. Kara Haçık da bir elinde tabanca, bir elinde kama babamı kamalıyordu. Kama isabet ettikçe babam feryat ediyordu. Buruk Hüseyin'i, Kara Haçık kamalayarak öldürdü. Kör Temel bulunduğumuz odanın kapısını siperleyerek Kara Haçık'ı vurdu. Bu vuruş­mada Serkis de vurulmuştu. Banayıt ve Harigo ise yatakları siper etmişler ateşe devam ediyorlardı. Onların bulunduğu oda aralığını Piç Ahmet'e gösterdim. O da onları vurdu. Bu çatışmada Yoriga kaçmıştı."

Vurulan çetelerin silah ve kayışları alındıktan sonra, onların cesetleri Piç Ahmet'in temin ettiği öküz arabalarıyla Terme’ye kadar götürüldü. Cesetler Terme'de halka teşhir edildi. Çetelerin yok edildiği, asayişin geri geldiği ilan edildi. Cesetler daha sonra at çalkağına gömüldüler. (At çalkağı şehrin dışında, ırmak kenarına denirdi. Şehre gelen atlılar, atlarını yıkayıp temizlerdi. Şimdiki Terme İlköğretim'in bulunduğu alandır.)

O gece Terme'den bir miktar asker köye gelerek, Rum ve Ermenilerin zarar vermesini önlemek için emniyet tedbirleri aldılar.. Fakat daha sonraları yeni oluşan küçük gruplar köye tekrardan zarar ver­meye başladılar. Kocaman köyünü bir gece basarak imamın evini yaktılar, mallarını gasp ettiler. İmam, çok sıkıntılara maruz kaldı ve köyü terk ederek Terme'ye yerleşti. Köye bu baskını yapanlar Kara Haçık'ın yeğenleri Dertad ve Sevrican isimli çetelerdi.

KAYNAK: Amazonlar Diyarı Terme Kitabı (Terme Kaymakamlığı 2004)

Ana Sayfa
Web TV
Foto Galeri
Yazarlar